درباره هانتا ویروس بیشتر بدانیم!
تریتا نیوز / بهناز عباسی مقدم -کارشناس ارشد تغذیه -ویروس هانتا” Hantavirus” یکی از ویروسهای نسبتاً ناشناخته اما مهم در دنیای پزشکی است که در سالهای اخیر توجه دانشمندان و رسانهها را بیشتر به خود جلب کرده است. بخصوص اخیرا ابتلای بعضی اعضای یک کشتی تفریحی در اقیانوس آرام دوباره نام این ویروس را پخش نمود.
این ویروسها گروهی از عوامل بیماریزا هستند که عمدتاً توسط جوندگان، بهویژه موشهای وحشی، حمل و منتقل میشوند و میتوانند در انسان بیماریهای خطرناک و گاهی کشنده ایجاد کنند. اگرچه هانتاویروس مانند بیماریهایی نظیر COVID-19 یا آنفلوآنزا بهسرعت بین انسانها پخش نمیشود، اما به دلیل شدت بعضی از انواع آن و درگیری شدید ریه یا کلیهها، شناخت آن اهمیت زیادی دارد. بسیاری از مردم برای اولین بار نام این ویروس را در اخبار مربوط به شیوعهای محدود در آمریکا، آسیا یا اروپا شنیدهاند، اما در واقع هانتاویروس سالهاست که توسط دانشمندان مطالعه میشود.
چرا این ویروس به اسم هانتا نام گذاری شده است؟
نام «هانتا» از رودخانهای به نام «هانتان» در کره گرفته شده است؛ جایی که نخستین بار در زمان جنگ کره، پزشکان با گروهی از سربازان مواجه شدند که به بیماری تبدار شدیدی مبتلا شده بودند و علائم خونریزی و نارسایی کلیه داشتند. بعدها مشخص شد عامل بیماری نوعی ویروس است که توسط موشها منتقل میشود. از آن زمان تاکنون گونههای مختلفی از هانتاویروس در کشورهای مختلف شناسایی شدهاند. بعضی از این گونهها بیشتر در آسیا و اروپا دیده میشوند و بعضی دیگر در آمریکای شمالی و جنوبی شایعتر هستند.
ویروس هانتا چگونه منتقل می شود؟
ویروس هانتا معمولاً در بدن جوندگان زندگی میکند بدون اینکه باعث بیماری شدید در آنها شود. موشها میتوانند هفتهها یا حتی ماهها ویروس را از طریق ادرار، مدفوع و بزاق خود در محیط پخش کنند. مشکل اصلی زمانی ایجاد میشود که انسان بهطور ناخواسته با این مواد آلوده تماس پیدا کند. برخلاف تصور بعضی افراد، معمولاً تماس مستقیم با خود موش لازم نیست؛ بلکه اغلب افراد هنگام تمیز کردن محیطهای آلوده، انبارها، زیرزمینها، خانههای متروکه، سولهها، طویلهها یا مکانهایی که موش در آنها رفتوآمد داشته است، آلوده میشوند. وقتی فضولات خشکشده جوندگان جابهجا میشود، ذرات بسیار ریزی وارد هوا میشوند که ممکن است حاوی ویروس باشند. اگر این ذرات تنفس شوند، ویروس میتواند وارد بدن شود و بیماری ایجاد کند.
راه اصلی انتقال ویروس هانتا
راه انتقال اصلی هانتاویروس، استنشاق ذرات آلوده موجود در هواست.
با این حال، تماس مستقیم دست با فضولات موش و سپس لمس دهان یا چشم نیز میتواند خطرناک باشد. خوردن غذای آلوده یا گازگرفتگی توسط جوندگان نیز در بعضی موارد گزارش شده است.
تفاوت هانتا ویروس با کرونا چیست؟
برخلاف بیماریهایی مانند کرونا، انتقال انسان به انسان در بیشتر انواع هانتاویروس بسیار نادر است. این موضوع یکی از تفاوتهای مهم هانتا با کرونا محسوب میشود. کرونا بهراحتی از طریق سرفه، عطسه و تماس نزدیک میان افراد منتقل میشود و به همین دلیل توانست به یک پاندمی جهانی تبدیل شود، اما هانتاویروس بیشتر وابسته به تماس با جوندگان آلوده است و به همین علت سرعت انتشار بسیار پایینتری دارد.
هانتا ویروس کدام اعضا را درگیر می کند؟
هانتاویروس میتواند دو بیماری اصلی در انسان ایجاد کند. نوع اول که بیشتر در قاره آمریکا دیده میشود، Hantavirus Pulmonary Syndrome یا سندرم ریوی هانتا نام دارد. این نوع بیشتر ریهها را درگیر میکند و میتواند بسیار خطرناک باشد.
نوع دوم که در آسیا و اروپا شایعتر است، Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome یا تب خونریزیدهنده همراه با سندرم کلیوی نام دارد که بیشتر باعث آسیب کلیه و عروق خونی میشود.
علایم ابتلا به ویروس هانتا
بعد از ورود ویروس به بدن، معمولاً یک دوره نهفتگی وجود دارد که ممکن است از یک تا هشت هفته طول بکشد. در این مدت فرد ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد و کاملاً سالم به نظر برسد. سپس بیماری بهتدریج آغاز میشود. علائم اولیه معمولاً بسیار شبیه آنفلوآنزا یا سرماخوردگی هستند و همین موضوع باعث میشود تشخیص بیماری در مراحل اول دشوار باشد. تب، لرز، خستگی شدید، درد عضلات مخصوصاً در پاها و کمر، سردرد، ضعف، تهوع، استفراغ، دلدرد و گاهی اسهال از علائم شایع اولیه هستند. بسیاری از بیماران تصور میکنند فقط یک عفونت ویروسی ساده گرفتهاند.
اما در بعضی افراد، بهخصوص در نوع ریوی بیماری، وضعیت ناگهان شدید میشود. رگهای خونی ریه شروع به نشت میکنند و مایع وارد بافت ریه میشود. در نتیجه، بیمار دچار تنگی نفس شدید، احساس فشار در قفسه سینه، سرفه و کمبود اکسیژن میشود. بعضی بیماران احساس میکنند نمیتوانند نفس بکشند یا هوا کافی وارد ریههایشان نمیشود. این مرحله بسیار خطرناک است و ممکن است ظرف چند ساعت وضعیت بیمار بحرانی شود. در موارد شدید، بیمار نیاز به بستری در بخش مراقبتهای ویژه و استفاده از دستگاه تنفس مصنوعی پیدا میکند.
در نوع کلیوی هانتاویروس، علاوه بر تب و ضعف، مشکلات مربوط به کلیه دیده میشود. کاهش ادرار، درد پهلو، تورم بدن، افت فشار خون، خونریزی یا کبودی ممکن است رخ دهد. کلیهها ممکن است نتوانند بهدرستی خون
را تصفیه کنند و در موارد شدید نارسایی کلیه ایجاد شود. شدت بیماری در افراد مختلف متفاوت است. بعضی افراد علائم خفیفی دارند و بهبود پیدا میکنند، اما بعضی دیگر خیلی سریع بدحال میشوند.
روش تشخیص هانتا ویروس
پزشکان برای تشخیص هانتاویروس از آزمایشهای مختلف استفاده میکنند. آزمایش خون ممکن است کاهش پلاکتها، افزایش گلبولهای سفید یا اختلال عملکرد کلیه را نشان دهد. تستهای PCR میتوانند وجود ویروس را شناسایی کنند و آزمایش آنتیبادیها نیز کمککننده است. در نوع ریوی، عکس یا سیتیاسکن ریه ممکن است تجمع مایع در ریهها را نشان دهد.
آیا هانتا ویروس واکسن دارد؟
در حال حاضر واکسن عمومی مؤثر و در دسترس جهانی برای بیشتر انواع هانتاویروس وجود ندارد و درمان اختصاصی قطعی نیز شناخته نشده است. درمان بیشتر حمایتی است و هدف آن کمک به بدن برای عبور از مرحله بحرانی بیماری است. اکسیژندرمانی، کنترل مایعات، کنترل فشار خون، دستگاه تنفس مصنوعی و مراقبت ویژه در ICU از مهمترین اقدامات درمانی هستند. هرچه بیماری زودتر تشخیص داده شود و درمان سریعتر شروع شود، شانس زنده ماندن بیشتر خواهد بود.
آیا هانتا ویروس خطرناک است؟
بعضی انواع هانتاویروس میتوانند کشندگی نسبتاً بالایی داشته باشند، بهخصوص اگر بیمار دیر به بیمارستان مراجعه کند. با این حال، چون بیماری نادر است، احتمال ابتلای عموم مردم پایینتر از بیماریهایی مثل کرونا یا آنفلوآنزا است.
یکی از معروفترین شیوعهای هانتاویروس در سال ۱۹۹۳ در جنوب غرب آمریکا رخ داد. در آن زمان چند فرد جوان سالم بهطور ناگهانی دچار تب، بدندرد و نارسایی تنفسی شدند و تعدادی از آنها جان خود را از دست دادند. بررسیها نشان داد که عامل بیماری نوعی هانتاویروس بوده که توسط موشهای وحشی منطقه منتقل شده است. در کشورهای آمریکای جنوبی نیز موارد محدودی از انتقال انسان به انسان گزارش شده، اما این حالت بسیار نادر بوده است.
احتمال شیوع هانتا ویروس در ایران
در ایران، تاکنون گزارشی از شیوع گسترده هانتاویروس منتشر نشده و احتمال ابتلای عموم مردم پایین در نظر گرفته میشود. با این حال، مطالعات علمی نشان دادهاند که بعضی جوندگان در ایران میتوانند حامل گونههایی از این ویروس باشند. به همین دلیل رعایت نکات بهداشتی و کنترل جوندگان اهمیت زیادی دارد، مخصوصاً برای کسانی که در مناطق روستایی، مزارع، انبارها یا محیطهای دارای موش فعالیت میکنند.
موثرترین راه مقابله با هانتا ویروس
پیشگیری مهمترین راه مقابله با هانتاویروس است.
– جلوگیری از ورود موشها به خانه
– بستن سوراخها و درزها
– نگهداری غذا در ظروف دربسته
– جمعآوری صحیح زبالهها و تمیز نگه داشتن محیط میتواند خطر را کاهش دهد.
نکته بسیار مهم :
اگر فضولات موش در محیط دیده شود، نباید آن را جارو یا جاروبرقی کرد، زیرا این کار ذرات آلوده را در هوا پخش میکند. روش درست این است که ابتدا محل با مواد ضدعفونیکننده یا وایتکس رقیقشده خیس شود، چند دقیقه صبر شود و سپس با دستکش و ماسک جمعآوری شود. استفاده از ماسکهای فیلتردار مانند N95 هنگام تمیزکاری محیطهای آلوده توصیه میشود.
چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا هستند؟
افرادی که بیشتر در معرض خطر هستند شامل
– کشاورزان، دامداران، کارگران انبار
– افرادی که خانههای قدیمی یا متروکه را تمیز میکنند
– شکارچیان، طبیعتگردان و کسانی که در محیطهای دارای جوندگان زندگی یا کار میکنند.
– سالمندان، افراد دارای بیماری قلبی یا ریوی، سیگاریها و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، در صورت ابتلا ممکن است شدیدتر بیمار شوند.
نکاتی که باید در مورد این ویروس در نظر داشت:
یکی از نکات مهم درباره هانتاویروس این است که علائم اولیه آن میتواند بسیار شبیه آنفلوآنزا یا بیماریهای ویروسی معمولی باشد، اما اگر فرد سابقه تماس با موش یا محیط آلوده داشته باشد و بعد دچار تب و تنگی نفس شود، باید سریع به پزشک مراجعه کند. تشخیص زودهنگام و شروع سریع درمان میتواند جان بیمار را نجات دهد.
با وجود خطرناک بودن بعضی انواع هانتاویروس، این بیماری همچنان نسبتاً نادر محسوب میشود و رعایت اصول بهداشتی میتواند تا حد زیادی از ابتلا جلوگیری کند. آگاهی مردم درباره راههای انتقال، علائم هشداردهنده و روشهای صحیح تمیزکاری محیطهای آلوده اهمیت زیادی دارد. دانشمندان همچنان در حال تحقیق درباره ساخت واکسنها، داروهای ضدویروسی و روشهای تشخیص سریعتر هستند تا بتوانند در آینده کنترل بهتری بر این بیماری داشته باشند.
