خارج از چارچوب رباتها فکر کنید!
تریتا نیوز /مهناز خدادوست -سالها پیش، خودم را مجبور کردم تا حد امکان از هوش مصنوعی استفاده کنم. اگر قرار بود در مورد آن بنویسم، باید از این فناوری نیز استفاده میکردم. اما مجموعهای از مطالعات در طول یک سال گذشته یا بیشتر، من را نگران کرده است – آیا در این فرآیند به مغزم آسیب میرسانم؟
این مطالعات نشان میدهد افرادی که بیش از حد به ابزارهایی مانند ChatGPT تکیه میکنند، ممکن است در خلاقیت، دامنه توجه، تفکر انتقادی، حافظه و موارد دیگر دچار مشکل شوند. برخی دیگر نگرانیهایی را مطرح میکنند مبنی بر اینکه کاربران هوش مصنوعی ممکن است اصطکاک شناختی را که باعث تیزبینی تفکر میشود، از دست بدهند و اینکه به عنوان یک جامعه ممکن است ایدههای بدیع کمتری داشته باشیم. اما علم در این مورد کاملاً جدید است و ما پاسخی برای آن نداریم.
پس آیا باید نگران باشیم؟
آدام گرین، استاد علوم اعصاب و مدیر آزمایشگاه شناخت رابطهای در دانشگاه جورج تاون در ایالات متحده، میگوید: “در سطح بالا، بله.” در اینجا نکات ظریف زیادی وجود دارد، اما هوش مصنوعی کارهایی را انجام میدهد که قبلاً به کار ذهنی نیاز داشت. “شواهد زیادی وجود دارد که نشان میدهد اگر شما به اندازه کافی تفکر واقعی انجام ندهید، توانایی شما برای انجام آن نوع تفکر رو به زوال میرود.”
حتی اگر به دنبال استفاده از ChatGPT نباشید، پاسخهای هوش مصنوعی در صدر گوگل وجود دارد و غولهای فناوری در تلاشند تا بیشتر آن را به تلفنهای ما وارد کنند. اجتناب از این فناوری سخت میشود، اما گامهایی وجود دارد که میتوانید برای جلوگیری از بزرگترین خطرات احتمالی بردارید.
به گفته جارد بنج، استاد و متخصص اعصاب بالینی در دانشکده پزشکی دل در دانشگاه تگزاس در آستین، این همه یا هیچ نیست. استفاده از هوش مصنوعی به طور خودکار به این معنی نیست که برای شما بد خواهد بود. به عنوان مثال، اگر هوش مصنوعی فضای مغز شما را برای سایر موارد مهمتر آزاد کند، ممکن است برای شناخت شما عالی باشد.
بنج میگوید: “چرا فکر میکنیم هوش مصنوعی قرار است با سایر چیزهایی که مغز ما قبلاً با آنها سازگار شده است، متفاوت باشد؟” “خوب یا بد بودن ذات این ابزار نیست.”
مانند هر فناوری دیگری، نحوه استفاده ما از هوش مصنوعی تعیین میکند که آیا به ما کمک میکند یا به ما آسیب میرساند. اما نگرانیها به اندازهای جدی هستند که شاید بخواهید قبل از اینکه خیلی دیر شود، در مورد نحوه استفاده از این ابزارها تجدید نظر کنید.
نگران چه چیزی هستیم؟
سالها پیش، ایدهای مطرح شد مبنی بر اینکه وابستگی بیش از حد به فناوری ممکن است باعث نوعی «زوال عقل دیجیتال» شود که منجر به زوال حافظه کوتاهمدت و سایر فرآیندهای شناختی میشود. بنج اخیراً در نوشتن یک متاآنالیز همکاری داشته است که ۵۷ مطالعه را که بیش از ۴۱۱۰۰۰ بزرگسال را پوشش میداد، بررسی کرده است. روی هم رفته، او و همکارش هیچ مدرکی دال بر زوال عقل دیجیتال پیدا نکردند. در واقع به نظر میرسید که استفاده از فناوری خطر اختلال شناختی را کاهش میدهد.
اما این بدان معنا نیست که چیزی برای ترسیدن وجود ندارد.
مطالعات نشان داده است افرادی که به ناوبری ماهوارهای مانند GPS متکی هستند، دیگر نقشههای ذهنی از محیط اطراف خود نمیسازند و حافظه مکانی آنها با گذشت زمان همچنان رو به کاهش است. پدیده مشابهی به نام “اثر گوگل” زمانی پدیدار شد که موتورهای جستجو جای آنها را گرفتند. ظاهراً، کمتر احتمال دارد اطلاعاتی را که با استفاده از موتور جستجو پیدا میکنیم به خاطر بسپاریم زیرا تلاش بسیار کمی میطلبد. به نظر میرسد وقتی وظایف را برونسپاری میکنیم، مغز در انجام آنها ضعیفتر میشود. و هوش مصنوعی قدرتمندترین ابزار برونسپاری در تمام دوران است.
هوش مصنوعی میتواند خلاقیت، قدرت تحلیل و به خاطر سپردن شما را کاهش دهد؛ اما کارشناسان میگویند اکنون کارهای زیادی میتوانید انجام دهید.
گرین میگوید: «آنچه با هوش مصنوعی اتفاق میافتد این است که برای اولین بار، راهی آسان برای مبادله فرآیند با محصول به ما میدهد.» مقاله میتواند بهتر به نظر برسد. ارائه میتواند واضحتر به نظر برسد. شوخی مهمانی بازنشستگی میتواند کاملاً درست باشد. اما کار ذهنی، تلاش، شروعهای اشتباه و آن لحظهای که بالاخره چیزی کلید میخورد، دقیقاً همان چیزی است که مغز شما به آن نیاز دارد. او میگوید: «مثل این است که در باشگاه باشید و یک ربات هالتر را برای شما بلند کند. شما هیچ چیزی دریافت نمیکنید.»
پس چگونه میتوانید از هوش مصنوعی استفاده کنید و همچنان به مغزتان ورزش دهید؟
حرف هوش مصنوعی را باور نکنید
یک مطالعه اخیر نشان داد که کاربران پرمصرف هوش مصنوعی در یک آزمون استاندارد تفکر انتقادی، نمرات بسیار بدتری کسب کردند، ظاهراً به این دلیل که آنها عادت دارند فرآیندهای فکری خود را به رباتها واگذار کنند. مردم حتی به هوش مصنوعی به جای تفکر و شهود خود اعتماد دارند – حتی زمانی که هوش مصنوعی اشتباه میکند – چیزی که محققان دانشگاه پنسیلوانیا در ایالات متحده آن را “تسلیم شناختی” مینامند.
هرچه کمتر بدانید، مشکل بدتر میشود. مطالعهای توسط مایکروسافت ریسرچ نشان داد که وقتی با موضوع کمتر آشنا هستید، بیشتر در معرض خطر هستید. هنک لی، دانشجوی دکترا در دانشگاه کارنگی ملون که در این مطالعه همکاری داشته است، میگوید: “اگر کاربر تخصص لازم برای قضاوت در مورد عالی بودن یا نبودن خروجی را نداشته باشد، این خطر است.”
راه حل قبل از باز کردن برنامه شروع میشود. لی میگوید اگر به پاسخ یک غریبه تصادفی به یک سوال اعتماد ندارید، نباید به هوش مصنوعی هم اعتماد کنید. اینها دقیقاً موضوعاتی هستند که ابتدا باید قضاوت خودتان را در مورد آنها مطرح کنید. سعی کنید قبل از اینکه نظر ربات را بپرسید، یک دیدگاه کلی در مورد موضوع ایجاد کنید و از هوش مصنوعی برای به چالش کشیدن دیدگاه خود استفاده کنید. به این ترتیب هوش مصنوعی به جای اینکه جایگزین تفکر شما شود، آن را تحت فشار قرار میدهد.
به تحقیقات خود اصطکاک اضافه کنید
باربارا اوکلی، استاد بازنشسته مهندسی در دانشگاه اوکلند در ایالات متحده که نحوه یادگیری مغز را مطالعه میکند، میگوید: “اگر به چیزی نگاه کنید، آن چیز جلوی شماست و بینایی شما آن را میبیند، اغلب فکر میکنید که در حافظه بلندمدت است، در حالی که اینطور نیست.”
تحقیقات اولیهای وجود دارد که نشان میدهد هوش مصنوعی میتواند توانایی شما در حفظ اطلاعات را مختل کند. یک نظرسنجی از ۴۹۴ دانشجو نیز نشان داد که افرادی که بیشتر از ChatGPT استفاده میکردند، بیشتر احتمال داشت که از دست دادن حافظه را گزارش کنند. ارزیابیهای خودگزارششده علم سخت نیستند، اما تحقیقات دیگر، مانند یک مطالعه منتشرنشده در سال ۲۰۲۴، نشان میدهد که آمادهسازی مغز با کمی حل مسئله سبک قبل از استفاده از یک چتبات هوش مصنوعی میتواند آنچه را که از هوش مصنوعی یاد میگیرید بهبود بخشد.
وقتی از هوش مصنوعی اطلاعات مورد نیازتان را میخواهید، ارزشش را دارد که کمی سرعت خود را کم کنید تا با آن تعامل داشته باشید. یادداشتبرداری کنید – در حالت ایدهآل با دست، اما تایپ کردن آنها هم جواب میدهد. حتی میتوانید از هوش مصنوعی بخواهید که از شما امتحان بگیرد یا فلشکارت درست کند. این کار باعث میشود که یادتان بماند. شاید کمی سخت به نظر برسد، اما نکته اصلی همین است.
صفحه خالی را کمی بیشتر خالی بگذارید
هوش مصنوعی در ایدهپردازی فوقالعاده خوب است. مشکل همین است. تحقیقات نشان میدهد افرادی که از هوش مصنوعی برای کارهای خلاقانه استفاده میکنند، ایدههایی تولید میکنند که قابل پیشبینیتر و غیراصیلتر از افرادی هستند که این کار را نمیکنند. این میتواند توانایی شما را برای خلاقیت تضعیف کند.
گرین میگوید مغز شما با ایجاد ارتباطات غیرمنتظره، ظرفیت خلاقیت را ایجاد میکند. این کار را به هوش مصنوعی بسپارید و از تمرین صرفنظر کنید. گرین میگوید: «ما نگران از دست دادن عضله خلاقیت خود هستیم. هوش مصنوعی به روشهای مختلفی ما را فریب میدهد تا فکر کنیم که در واقع ما را خلاقتر میکند.»
یک رویکرد برای غلبه بر این مشکل این است که ابتدا ایدههای خودتان را روی کاغذ بیاورید، حتی اگر خام باشند. زمان بیشتری را با یک صفحه خالی بگذرانید و هر چه که میآید را بنویسید. کیفیت مهم نیست. مهم این است که مغز شما در حال ایجاد ارتباط است و از تجربیات، خاطرات و دانش شما برای تولید چیزی که فقط شما میتوانستید به آن برسید، استفاده میکند. این تمرین است. سپس از هوش مصنوعی برای توسعه، ایجاد حفره یا اصلاح آنچه به دست آوردهاید استفاده کنید.
توجه کنید
شما تا اینجای مقاله پیش رفتهاید. آفرین. اما اگر توجه شما شروع به سرگردانی کرده است، تنها نیستید. ممکن است نوشته من شما را خسته کرده باشد. با این حال، برخی تحقیقات همچنین نشان میدهند که هجوم فناوری تمرکز را برای ما دشوارتر میکند. هوش مصنوعی میتواند مشکل را پیچیدهتر کند: پاسخها در دسترس شما هستند و فرصتهای زیادی برای عبور از سختیها و ناراحتیها وجود دارد.
اما میتوانید منطق مشابهی را برای سایر نکات اینجا اعمال کنید: کارها را عمداً به روش آهسته انجام دهید. کاری نکنید که ChatGPT خلاصه آن مقاله طولانی باشد. قبل از اینکه از یک ربات بپرسید، با یک مشکل سخت روبرو شوید. بگذارید حوصلهتان سر برود. هدف ناخوشایند است. این مغز شماست که یاد میگیرد اصطکاکی را که تفکر عمیقتر به آن نیاز دارد تحمل کند و در نهایت از آن لذت ببرد.
مغز انسان مهم است
من اینجا نیستم که به شما بگویم استفاده از چتباتهای هوش مصنوعی را متوقف کنید. اما وقتی به آنها متوسل میشویم تا سعی کنیم متفکرتر باشیم.
بیشتر شبیه به این:
• چرا شرکتهای هوش مصنوعی میخواهند شما از آنها بترسید؟
• آیا میتوانیم پیشبینی کنیم که بحران جهانی بعدی چه زمانی رخ خواهد داد؟
و این میتواند من – و شما – را در آینده در موقعیت بهتری قرار دهد. گرین میگوید مغز انسان از نظر ساختاری با هوش مصنوعی از جهاتی که واقعاً مهم هستند متفاوت است: ما ارتباطاتی ایجاد میکنیم که شخصی، غیرمنتظره و واقعاً بدیع هستند، به روشهایی که ماشینهای احتمال دیجیتال به سادگی نمیتوانند آنها را تکرار کنند.
او میگوید: “تمایز و تنوع ایدههای انسانی در سالهای آینده ارزش افزوده بزرگی خواهد بود.” گرین پیشبینی میکند که مجبور کردن خودمان به “فکر کردن خارج از رباتها” به یک انگیزه بقا طبیعی برای ورود به جامعه تبدیل خواهد شد.
مغز ما همیشه با فناوری سازگار شده است. ما همیشه با محیط پیرامون سازگار میشویم. این قدرت ما به عنوان یک گونه است. آیا ما توانایی دویدن ماراتن را به دلیل داشتن ماشین از دست دادهایم؟ نه. این کاری است که انسانها انجام میدهند زیرا میخواهیم آن را انجام دهیم.”
ابزارها تغییر میکنند. اما ظاهراً، خودکارسازی میل به تفکر، خلق و کشف چیزها برای خودمان دشوارتر است.
مهناز خدادوست / روزنامه نگار
