نقش هوش مصنوعی در بهینه‌سازی انرژی
مدیرعامل فولاد خوزستان با تأکید بر اینکه گذار کامل به فناوری‌های سبز به سرمایه‌گذاری سنگین و زمان نیاز دارد، گفت: هوش مصنوعی، تحلیل داده و کنترل پیشرفته فرآیندها، امکان کاهش مصرف انرژی و انتشار کربن را با استفاده از زیرساخت‌های موجود فراهم می‌کنند.
امین ابراهیمی در پنل تخصصی «هم‌افزایی اکوسیستم علمی و صنعتی برای شتاب‌دهی تولید فولاد سبز» در بیست‌وهشتمین سمپوزیوم پژوهشگران صنعت فولاد کشور، با اشاره به ضرورت واقع‌بینی در مسیر تحول فناوری اظهار کرد: دستیابی به فناوری‌هایی مانند هیدروژن سبز، الکترولیز و جذب کربن، به زمان و سرمایه‌گذاری ارزی قابل‌توجهی نیاز دارد؛ اما نباید تا تحقق این اهداف، اقدامات اصلاحی را به تعویق انداخت.
وی با تشبیه به عملیات حرارتی در متالورژی افزود: همان‌طور که می‌توان بدون تغییر ترکیب شیمیایی فولاد، با کنترل درست فرآیند، خواص آن را تغییر داد، صنعت فولاد نیز می‌تواند پیش از تغییر فناوری‌های اصلی، با کنترل هوشمند فرآیندهای موجود، مصرف انرژی را کاهش دهد و بهره‌وری را افزایش دهد.
مدیرعامل فولاد خوزستان، شدت بالای مصرف انرژی را در کنار محدودیت‌های برق و گاز، یکی از چالش‌های جدی صنعت فولاد ایران دانست و تصریح کرد: بخش قابل‌توجهی از این فاصله را می‌توان از طریق بهینه‌سازی هوشمند فرآیندها کاهش داد. برای نمونه، به‌کارگیری مدل‌های یادگیری ماشین در کوره‌های قوس الکتریکی، به گفته او، ظرفیت کاهش ۵ تا ۸ درصدی مصرف برق و الکترود را دارد. همچنین کنترل بهتر پارامترهای الکتریکی، مدیریت گازهای خروجی و بهینه‌سازی مصرف انرژی می‌تواند به کاهش بیشتر اتلاف منابع کمک کند.
ابراهیمی سه مسیر اصلی نقش‌آفرینی هوش مصنوعی در فولاد سبز را بهینه‌سازی انرژی و فرآیندها، استفاده از دوقلوی دیجیتال و پایش هوشمند انتشار کربن برشمرد و گفت: دوقلوی دیجیتال امکان ارزیابی سناریوهای کاهش کربن و کاهش ریسک سرمایه‌گذاری را فراهم می‌کند؛ اما اندازه‌گیری دقیق و مستندسازی انتشار کربن نیز برای حفظ دسترسی به بازارهای جهانی اهمیت اساسی دارد.
وی با اشاره به اجرای سازوکار تعدیل کربن مرزی اتحادیه اروپا (CBAM) از ژانویه ۲۰۲۶ خاطرنشان کرد: بازارهای جهانی از تولیدکنندگان می‌خواهند میزان انتشار کربن به ازای هر تن فولاد را با داده‌های معتبر اثبات کنند. در نبود داده قابل‌اتکا، استفاده از مقادیر پیش‌فرض می‌تواند مزیت کربنی فناوری احیای مستقیم را نادیده بگیرد و هزینه صادرات را افزایش دهد.
مدیرعامل فولاد خوزستان، فاصله میان داده‌های صنعتی و توان مدل‌سازی دانشگاهی را یکی از موانع توسعه راهکارهای هوشمند دانست و با اشاره به تجربه اجرای دوقلوی دیجیتال در این شرکت گفت: سامانه بهینه‌سازی کارخانه هوشمند فولاد خوزستان با در نظر گرفتن محدودیت‌های برق، گاز و مواد اولیه، در انتخاب ظرفیت و شیوه مناسب تولید به تصمیم‌گیری کمک می‌کند.
وی همچنین تجربه تولید محصول «فدنس» از پوسته‌های اکسیدی فولاد و تبدیل آن به ماده وزن‌افزا در گل حفاری را نمونه‌ای از پیوند صنعت و دانشگاه و تحقق اقتصاد چرخشی معرفی کرد.
ابراهیمی در پایان سه پیشنهاد برای شتاب‌دهی به فولاد سبز مطرح کرد: ایجاد پلتفرم ملی داده‌های فولاد با دسترسی امن و بی‌نام برای دانشگاه‌ها، اجرای پایلوت ملی دوقلوی دیجیتال در یک واحد احیای مستقیم و یک کوره قوس الکتریکی با مشارکت دانشگاه‌های صنعتی و پیوند مشوق‌ها و تعرفه‌های انرژی با استقرار سامانه‌های پایش مصرف انرژی و کربن.
وی تأکید کرد: فولاد خوزستان و انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران پیگیری این پیشنهادها را دنبال خواهند کرد و افزود: اگر هیدروژن، بخشی از آینده فولاد سبز است، هوش مصنوعی می‌تواند از همین امروز به کاهش مصرف انرژی و انتشار کربن در این صنعت کمک کند.
