نگاهی به تجربه ترکیه در توسعه بازار گواهی سپرده کالایی
تجربه ترکیه در توسعه بازار قبض انبار الکترونیکی نشان می‌دهد که موفقیت ابزارهای مالی مبتنی بر کالا، صرفاً به راه‌اندازی یک بازار معاملاتی محدود نمی‌شود، بلکه توسعه انبارهای استاندارد، شفافیت اطلاعات و ایجاد ابزارهای مدیریت ریسک، همزمان با گسترش معاملات، زیرساخت این بازار را شکل داده‌اند؛ بازاری که طی هفت سال، حجم معاملات محصولات کشاورزی آن به ۶۳.۴ میلیون تن و ظرفیت انبارهای دارای مجوز آن به بیش از ۱۵ میلیون تن رسیده است.
به گزارش تریتا نیوز به نقل از کالاخبر ، ترکیه یکی از نمونه‌های قابل‌توجه در توسعه بازار قبض انبار الکترونیکی محصولات کشاورزی است. بورس کالای ترکیه (TMEX) در ۲۶ ژوئیه ۲۰۱۹ بازار گواهی انبار الکترونیکی یا EWR را راه‌اندازی کرد؛ بازاری که با هدف ایجاد بستری شفاف برای نگهداری، معامله و تأمین مالی محصولات کشاورزی شکل گرفت.
در این سازوکار، محصول پس از تحویل به انبارهای دارای مجوز و طی فرآیندهای استاندارد کنترل و تأیید، به گواهی انبار الکترونیکی تبدیل می‌شود. این گواهی می‌تواند در بازار معامله شود و مالک محصول را از الزام به فروش فوری کالای فیزیکی بی‌نیاز کند.
آمار عملکرد این بازار طی هفت سال، بیانگر توسعه قابل‌توجه زیرساخت‌های آن است. مجموع محصولات کشاورزی معامله‌شده در بازار گواهی انبار ترکیه به ۶۳.۴ میلیون تن رسیده و ارزش معاملات نیز حدود ۴۵۸ میلیارد لیر، معادل ۱۸.۸۳ میلیارد دلار، گزارش شده است.
همزمان، ظرفیت انبارهای دارای مجوز نیز رشد قابل‌توجهی داشته است. این ظرفیت که در زمان راه‌اندازی بازار حدود ۴ میلیون تن بود، اکنون به ۱۵.۱ میلیون تن رسیده؛ یعنی در فاصله هفت سال تقریباً چهار برابر شده است.
این رشد نشان می‌دهد که توسعه بازار قبض انبار الکترونیکی بدون توسعه همزمان زیرساخت‌های فیزیکی و نظارتی امکان‌پذیر نیست. در واقع، انبار استاندارد در این مدل صرفاً محلی برای نگهداری کالا نیست؛ بلکه به بخشی از زیرساخت بازار مالی تبدیل می‌شود و امکان می‌دهد یک محصول فیزیکی، پس از احراز کیفیت و کمیت، در قالب یک دارایی قابل معامله وارد بازار شود.
گام بعدی ترکیه نیز حرکت به سمت ابزارهای مدیریت ریسک است. بورس کالای ترکیه در حال آماده‌سازی بازار قراردادهای آتی است تا تولیدکنندگان، معامله‌گران و مصرف‌کنندگان بتوانند علاوه بر معامله محصول، ریسک نوسانات قیمت را نیز مدیریت کنند.
تجربه ترکیه یک نکته کلیدی برای بازارهای کشاورزی دارد؛ قبض انبار الکترونیکی زمانی می‌تواند به یک ابزار مالی مؤثر تبدیل شود که در کنار آن، انبارداری استاندارد، نظام نظارتی، شفافیت اطلاعات و ابزارهای مدیریت ریسک نیز توسعه پیدا کنند.
بورس کالای ایران نیز پس از موفقیت در راه‌اندازی زنجیره ابزارهای مالی مبتنی بر زعفران از جمله معاملات گواهی سپرده و صندوق‌های زعفران، این بار به سراغ پسته رفته است؛ محصولی که ایران یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان آن در جهان است. از این رو گواهی سپرده کالایی پسته با نام «PistaCL» از روز سه‌شنبه سوم شهریورماه ۱۴۰۵ در بورس کالای ایران گشایش می‌یابد و معاملات این محصول رسماً آغاز می‌شود.
