تحلیلی ارتباطی بر سلفی با موگرینی/ رسانه همان فرهنگ است

به گزارش خبرنگار مهر، دکتر حسن بشیر استاد علوم ارتباطات اجتماعی و عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) و رئیس هیئت علمی دومین همایش بین‌المللی سواد رسانه‌ای در یادداشتی برای خبرگزاری مهر، به تحلیل و آسیب‌شناسی سلفی نمایندگان مجلس با نماینده اتحادیه اروپا پرداخت.

متن این یادداشت به شرح زیر است؛

مدتهاست که به این نتیجه رسیده‌ام  که باید از عبارت معروف مک لوهان، دانشمند بزرگ کانادایی، یعنی «رسانه همان پیام است» عبور کرد و گفت که «رسانه همان فرهنگ است». مدتها نیز تسخیر افکار عمومی توسط رسانه موبایل به یک واقعیت ملموس اجتماعی، فرهنگی و سیاسی تبدیل شده است. در این رابطه تلفن همراه، فرهنگ ساز شده است، فرهنگی که در خود رسانه مستتر است و هر از چند گاهی به نحوی بازنمایی می‌شود.

عکس سلفی توسط موبایل، فقط یک عکس ساده نیست. شیوه بروز و ظهور فرد در کنار دیگران است که بخشی از آن در رویکردها و گرایش‌های ناخودآگاه فرد پنهان بوده که بدینوسیله عیان می‌شوند. آشکارسازی این رویکردها با خصلت‌های درونی، انعکاس نوعی از «گرایش فرهنگی» است که فضای جدیدی را برای ظاهر شدن پیدا کرده است. عامل این ظهور و بروز رسانه تلفن همراه است؛ رسانه‌ای که توانسته مکنونات درونی هر فرد را با پیرامون خود به شیوه دیگری پیوند دهد. سایر رسانه‌ها نیز کم و بیش در این فرهنگ سازی تاثیرگذارند، اما به دلیل ویژگی‌های خاص، تلفن همراه، گوی سبقت را از همه آنها ربوده است.

عکس سلفی برخی از نمایندگان مجلس با خانم موگرینی، تنها یک عکس نیست که به شکل تفننی و تفریحی گرفته شده باشد، بلکه بیانگر نوعی از فرهنگ جدیدی است که ریشه آن در رسانه است و به تدریج در حال هژمونیک شدن است.

هر گونه نقد و ارزیابی از این واقعیت می‌تواند در فضاسازی برای گسترش این فرهنگ تاثیرگذار باشد. به عبارت دیگر، رسانه موبایل، نه تنها در خلق یک فرهنگ موثر است، بلکه در ایجاد گفتمان‌های گوناگون در پیرامون آن نیز تأثیرگذار است.

فرهنگی که به یک گفتمان تبدیل شود، چالش‌های زیادی را با سایر گفتمان‌های دیگر به وجود می‌آورد. این کشمکش گفتمانی در تعمیق آن فرهنگ نقش اساسی خواهد داشت. بنابراین، اگر چه شاید شکل به‌کارگیری رسانه تغییر خواهد یافت، اما تنوع به‌کارگیری آن در ظهور و بروز مکنونات درونی و فرهنگ سازی بر اساس فهم جدیدی که رسانه القا می‌کند، گسترش خواهد یافت.

حرکت اخیر برخی از نمایندگان مجلس در سلفی گرفتن عکس همراه با خانم موگرینی، بیانگر امر مهم دیگری است که می‌تواند در آینده بیش از گذشته مشکل آفرین باشد. این مشکل در فرهنگ و شیوه بازنمایی آن نمودار می‌شود.

«بلوغ فرهنگی» حالتی نیست که با تصرف یک جایگاه، مقام، پست و عنوان به وجود می‌آید، بلکه فرایندی زمانبر، هم از نظر فردی و هم از منظر اجتماعی را می‌طلبد. بسیاری از مشکلات اجتماعی ما ریشه در همین موضوع دارد.

رسانه، به ویژه تلفن همراه، به دلیل ویژگی‌های خاص خود، در حال نقش آفرینی در تولید نوعی از «بلوغ کاذب فرهنگی» است. همانگونه که علم گاهی به حجاب تبدیل می‌شود، فرهنگ رسانه نیز با نهادینه شدن در حال تقسیم افراد و جامعه به دو گانه «بالغ واقعی» و «نابالغ واقعی» در همین راستا شده که خود بیانگر گونه‌هایی از فرهنگ نوین دنیای معاصر است.

حرکت مزبور از دیدگاه دیگر، ادعای «رسانه همان فرهنگ است» را به‌خوبی اثبات می‌کند. علیرغم جایگاه بلند و رفیع مجلس، حرمت نمایندگی مردم، ضرورت داشتن بصیرت لازم سیاسی، آینده نگری و ارزیابی هر اقدام که نمایندگان محترم مردم باید به آن توجه عمیق داشته باشند، اما رسانه موبایل توانست همه آنها را به حاشیه براند و فرهنگ بازنمایی را به شیوه‌ای دیگر به نمایش درآورد. موگرینی، در این رابطه تنها یک «محرک قوی» بود که رابطه بین رسانه و نمایندگان را تحریک و تقویت کرده است، تا فرهنگی را به نمایش بگذارد.

آتش پلاسکو نیز، در همین راستا، می‌تواند مورد تحلیل قرار گیرد. حوادث دیگری که در چند هفته اخیر نیز اتفاق افتادند و شبکه‌های اجتماعی را تسخیر کردند و بسیاری از حوادث مهم و حیاتی را به حاشیه راندند، بیانگر همین واقعیت‌اند.

به‌نظر می‌رسد که در آینده، رسانه نه تنها فرهنگ عمومی را شکل خواهد داد و خود به یک فرهنگ جدید تبدیل خواهد شد، بلکه در شکل‌گیری اعتقادات فردی و اجتماعی نیز نقش آفرینی خواهد کرد. موضوعی که بیش از گذشته نیازمند بررسی و ارزیابی گسترده و عمیق است.