آسیب به بیماران با ناتوانی در مدیریت بحران دارو

دلارام نبوی

آسیب شناس گفتار و زبان – مدیر عامل انجمن توان یاب

فعالیت الکتریکی غیر طبیعی در مغز می‌تواند سبب ایجاد تشنج شود. بروز تشنج به صورت مکرر صرع نام دارد.

تشنج در اثر فعالیت الکتریکی غیر طبیعی ناگهانی در مغز بروز می‌کند و معمولاً از چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشد.

علائمی که در زمان تشنج ایجاد می‌شوند به محل بروز فعالیت الکتریکی غیر طبیعی بستگی دارد. علائم ناشی از تشنج می‌توانند بر عضلات، حس‌های بدنی، رفتار، احساسات و هوشیاری شخص تأثیر بگذارند.

*و اما بیماری صرع…

بیماری صرع باعث بروز تشنج به صورت مکرر می‌شود؛ تشنج به تنهایی به معنای بروز صرع نیست. در پاسخ به این سؤال که تفاوت تشنج و صرع چیست بایستی گفته شود که تشنج یکی از علائم مهم صرع بوده و تعداد بروز تشنج در افراد دارای صرع تفاوت دارد.

بیش از ۱۸ درصد از مرگ و میر بیماران مبتلا به صرع از نوع مرگ ناگهانی است كه تشنج های مكرر و كنترل نشده، تنها زندگی كردن، تشنج در خواب، مصرف نكردن دقیق داروهای ضد صرع، تغییرات ناگهانی و مكرر در مصرف دارو، ترك خودسرانه و ناگهانی دارو موجب افزایش خطر این نوع مرگ در مبتلایان می شود.

همزمان با شروع تحریم ها،محدودیت هایی در واردات گروه های دارویی آغاز شد و در نتیجه دسترسی افراد نیازمند به داروهای خاص نیز با محدودیت مواجه شد. اولین داروهای متاثر از این اتفاق، داروهای گروه بیماری های مغز و اعصاب و داروهای روانپزشکی بود. برای مثال «فنوباربیتال» و بعد از آن «لیسکانتین» نیز نایاب شد. همچنین با کمیاب شدن این داروها هزینه های آن بسیار افزایش یافت. اگر خانواده های بیماران برای تهیه یک شیشه شربت ضروری،به صورت ماهیانه مبلغی حدود ۱۰۰ هزار تومان هزینه می کردند،پس از ۶ ماه با افزایش ناگهانی و همچنین پیوسته قیمت داروها، همان یک شیشه را باید با ۷۰۰ – ۶۰۰ هزارتومان تهیه می کردند . و با توجه به مصرف مکرر این داروها به صورت ماهیانه، و از طرفی الزام مصرف داروها در بیماران مبتلا به صرع و یا تشنج، همچنان خانواده ناچار به تامین آن ها به هر قیمتی و با هر سختی و مشقتی بود، با این امید و دیدگاه که در نهایت ثابت قیمت ها ثابت می شود و دسترسی به داروها بالاخره روزی آسان می شود .

اما این اتفاق ها تازه شروع سیر مشکلات بود. داروها بعد از گران شدن، به سمت کمیابی یا نایاب شدن رفت به طوریکه در حال حاضر داروهایی مانند «لیسکانتین» و «لوبل» پیدا نمی شود و اگر به سختی هم یافت شود، ممکن است مشکل هزینه بالا و یا تاریخ مصرف بسایر محدود داشته باشد.

اگر خانواده آگاهی نداشته باشد و یا سطح سایر آسیب های خانواده خیلی زیاد باشد ترجیح می دهد دارو مصرف نکرده و یا آن را قطع کند. در واقع مصرف دارو را به دلیل سختی در تهیه، بی اهمیت تلقی کند. در حالیکه این اتفاق به معنی تشدید تشنج و وخیم تر شدن حال بیمار و افزایش هزینه های آتی درمان مراحل حاد این بیماری ها است.

مسئله داروهای جایگزین:

تاریخ و پیشینه داروسازی و علم ساخت دارو در ایران بسیار درخشان است. اما در موجه با بحران های ایجاد شده در زمینه دسترسی به داروهایی که سال ها به صورت وارداتی داروهای تشنج بر خلاف داروهای روانپزشکی قابل جایگزین با نمونه های ایرانی آن نیست. داروهای روانپزشکی در چند سال گذشته به سمت نمونه های موفق ایرانی و تولیدات بهتری رفته است اما بازهم در برخی از موارد تاثیری که داروی خارجی روانپزشکی دارد داروی داخلی نداشته است. در هر صورت مصرف نمونه ایرانی داروها بهتر از قطع کردن است.

اما تولیدات ایرانی در داروی تشنج هنوز آنطور که باید و شاید قوی عمل نکرده و با توجه به حساسیت این داروها احتمال دارد که تاثیرات جانبی دارو های ایرانی زیاد باشد و ما هنوز اطلاعات دقیقی از این عوارض نداشته باشیم.

شربت لیسکانتین، با تنظیم ساز وکار شیمیایی مغز و اصلاح الگوی امواج مغزی، انواع علائم صرع مانند حالات تونیک – کلونیک (صرع بزرگ) صرع کانونی، صرع ناقص کمپلکس را کنترل می کند اما باید بپذیریم داروهای جایگزین این دقت تاثیرگذاری را ندارند.

در صورت مصرف داروی مناسب، علایم تشنج در تشنج های قابل کنترل و کنتترل شده تا چند سال از بین می رود و با کمتر شدن دوز دارو تشنج خودش را نشان نمی دهد و بعد روی بهبودی کامل می رود.

تفاوت اثر گذاری داروهایی مثل «آسنترا»، «دپاکین» و … که داروهای ساده روانپزشکی هستند با نمونه های ایرانی آن بسیار زیاد است. متاسفانه با وجود پیشینه داروسازی خوب ایران، به علت اینکه پیش بینی طولانی مدتی در گذشته برای مواجه با بحران دارویی ایجاد شده نداشتیم و زیرساخت های داروسازی برای داروهای خاص و کمیاب بهینه نشده است و این یکی از دلایل ناتوانی ما در مدیریت صحیح این بحران در حال حاضر است.

منبع : شرق