مهم ترین راه های پیشگیری از تشکیل سنگ های مجاری ادراری چیست ؟
بدون شک در فصول گرم و با افزایش دما احتمال بروز سنگ کلیه بیشتر می شود. علت این است که بدن بیمار کم آب می شود و کلیه ها دیگر نمی توانند ادرار را به صورت رقیق دفع کنند. این مساله باعث رسوب مواد اولیه سنگ ساز در کلیه ها می شود و این رسوب به هم می چسبد و به مرور زمان باعث تشکیل سنگ کلیه می شود. پس یکی از عوامل سنگ سازی افزایش دمای محیط، تعریق و کم آب شدن بدن است.
این افراد باید مایعات زیاد مصرف کنند تا ادرارشان رقیق باشد. البته این که حجم مایعات مورد نیازشان چقدر است، بستگی به میزان تعریق، تحرک و میزان از دست دادن آب بدن دارد. اما آنقدر باید آب مصرف شود که ادرار به رنگ زرد مایل به سفید باشد. در برخی افراد با مصرف پنج لیوان و در برخی دیگر با ده تا ۱۲ لیوان آب ممکن است این شرایط ایجاد شود.
نشانه مهمی که دلالت بر این دارد که کلیه ها کم آب نیستند، رنگ روشن ادرار است. البته افراد باید برای پیشگیری از کم آب شدن کلیه ها نکات تغذیه ای را رعایت کنند. از جمله آن که مصرف گوشت قرمز، نمک، شکلات، مغزهای آجیلی، گردو و اسفناج مضر است و از لیموترش و گریپ فروت بهتر است استفاده کنند.
بستگی به محل و اندازه سنگ دارد. معمولا سنگ هایی که داخل کلیه ایجاد می شود دردهای شدیدی ندارند یا فرد فقط درد مبهمی در پهلوها احساس می کند. به بیان دیگر کسانی که سنگ کلیه دارند ممکن است بدون علامت باشند. بنابراین توصیه می شود افرادی که سابقه فامیلی سنگ کلیه دارند به صورت دوره ای از این نظر بررسی شوند.
اما سنگ هایی که ریزتر هستند، حرکت می کنند و وارد کلیه می شوند، بیمار را دچار علائمی مانند درد شدید پهلو و کشانه ران، خون در ادرار و سوزش ادرار می کنند. اگر این سنگ ها کوچک باشند و حالب باریک نباشد ممکن است خودبه خود دفع شوند. اما اگر سنگ بزرگ و قطر حالب کم باشد، دفع سنگ باید از طریق جراحی صورت بگیرد.
یکی از اقدامات پیشگیری کننده در افرادی که مستعد سنگ سازی هستند این است که آب زیادی بنوشند. ثابت شده است نوع آبی که افراد مصرف می کنند فرقی ندارد و می تواند آب معدنی یا آب لوله کشی باشد. اما باید نکات تغذیه ای را نیز رعایت کنند.
نکته مهم دیگر آن که بیشتر سنگ ها اگزالات کلسیم هستند و بر خلاف تصور بسیاری از افراد، مصرف لبنیات در افراد مستعد سنگ کلیه مضر نیست و در حد معمول باید مصرف شود. مصرف متعادل لبنیات نیز باعث پیشگیری از تشکیل سنگ کلیه می شود.
اما درمورد پیشگیری ثانویه، پیگیری دوره ای نیاز است. یعنی افراد باید چکاب و سونوگرافی شوند و رژیم شان را نیز رعایت کنند. وقتی سنگ سازی مکرر است به تعیین جنس سنگ و آزمایش ادرار از لحاظ شیوه های دفعی نیز نیاز است. برخی سنگ کلیه ها خاص هستند که در این موارد باید از داروهای خاصی استفاده شود.
در کتب علمی بهره گیری از روش های طب سنتی در پیشگیری و دفع سنگ کلیه توصیه نشده است و اثر ثابت شده ای ندارد. البته فقط بر مصرف زیاد مایعات در طب سنتی تاکید شده است.
مشاغلی که با گرمای زیاد همراه هستند، مانند نانوایی، آشپزی و کسانی که فعالیت شغلی شان کنار کوره هاست با خطر بیشتری از این حیث مواجه هستند. همچنین افرادی که به صورت طولانی پشت میز می نشینند و تحرک کمی دارند در خطر بیشتری از نظر ابتلا به سنگ کلیه هستند.
سنگ های کلیه معمولا بی علامت هستند، مگر این که ابعاد سنگ زیاد باشد یا عفونی شود که با درد همراه خواهد بود. برخی علائم مثل ادرار خونی، عفونت های مکرر و دردهای پهلو در کسانی که سابقه ابتلا به سنگ کلیه دارند ممکن است ناشی از تشکیل سنگ جدید باشد.
در مورد سنگ های حالب هم دردهای شدید، تهوع، استفراغ، ادرار خونی و سوزش ادرار از علائم محسوب می شود. در این موارد شرایط به گونه ای است که بیمار حتما متوجه دفع سنگ خواهد شد. اما نکته خاموش این داستان مربوط به سنگ هایی است که در کلیه وکاملا بی علامت هستند. در چنین مواردی به هرگونه درد ناگهانی پهلو یا وجود خون در ادرار باید توجه و با مراجعه به پزشک علت آن را پیگیری کرد.
