تلفن همراه؛ محبوب اما خطرناک

تریتانیوز _ فرزانه صدقی -تلفن همراه از محبوب ترین اما خطرناک ترین وسیله های ارتباط الکترونیکی به حساب می آید. وسیله ارتباطی که امروزه پیوندعجیبی با زندگی بشر خورده و  همچنان حکایت ضررهای این تکنولوژی و دکل های مخابراتی به نام BTS یا همان فرستنده و گیرنده هایی که  برای آنتن دهی مشترکان تلفن همراه در نقاط مختلف شهر نصب می شود، سر دراز دارد.

زشت و زیبایی های تلفن همراه و حکایت جالب و داستان های پشت پرده این فناوری باعث شد تا گفت و گویی با علی گورانی، کارشناس بهداشت و محیط و مدیر برنامه بهداشت پرتوهای هسته‌ای و امواج الکترومغناطیسی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی انجام دهیم.

منظور از تششع و پرتو چیست؟ این پرتوها چه تاثیری می توانند روی بدن داشته باشند؟

ما دو نوع تششع( یون ساز و غیر یون ساز) داریم؛ پرتو های یون ساز، انرژی خیلی زیاد دارند که می توانند با گذشتن از هوا اتم های آن را به یون تبدیل کنند. این یون های پر انرژی و پر خطر هنگام برخورد با بدن باندهای شیمیایی بافت های بیولوژیکی را می شکنند. اشعه ایکس، گاما و ذره آلفا از جمله این پرتوهای یون ساز هستند.  مثلا برای گرفتن عکس رادیولوژی و  سایر پرتوهای پزشکی از اشعه ایکس استفاده می شود. پرتوهای غیر یون ساز، انرژی شان کمتر  از یون سازها است. این پرتوها برخلاف یون سازها قادر به تولید یون نیستند یا اگر به بدن برخورد کنند باندهای شیمیایی بافت را نمی شکنند. البته این بدان معنا نیست که غیر یونسازها بی خطرند.

هم اکنون خطرناک ترین پرتوها کدامند؟

پرتوهای یون ساز و غیر یون ساز می توانند منشا طبیعی و مصنوعی( ساخت دست بشر) داشته باشند. در این بین دو پرتو یون ساز طبیعی( گاز رادون) و غیر یون ساز طبیعی( پرتوهای فرابنفش خورشیدی یاUV) از همه پرتوها خطرناک ترند. گاز رادون عامل اول سرطان ریه در غیر سیگاری ها و عامل دوم سرطان ریه  در سیگاری ها است؛ عامل اول سرطان ریه در سیگاری‌ها همان سیگار است. اشعه UV  نیز عامل اول سرطان پوست و پیرپوستی زود رس و کاتاراکت یا آب مروارید است. مهمترین پرتوهای یون ساز و غیر یون ساز مصنوعی آسیب رسان نیز مربوط به وسایلی است که عمدتا کاربری برای پرتوهای پزشکی( تشخیصی و درمانی) دارند. از دیگر پرتوهای غیر یون ساز مصنوعی که ما خیلی در معرض آن قرار داریم، پرتوهای ناشی از وسایل ارتباطات الکترونیکی( عمدتا بی سیم) مانند رادیو،، تلویزیون، ماهواره ها و … است.  همچنین وسایلی مانند مایکروویو نیز مولد اشعه بوده و خطرزا هستند.

در بین  وسایل های ارتباط الکترونیک آسیب زاترین و خطرناک ترین  آنها کدام است؟

از بین وسایل های ارتباط الکترونیکی آسیب زاترین و خطرناک ترین آنها، گوشی های تلفن همراه است.

چرا خطر استفاده از گوشی تلفن همراه بیشتر از آنتن هایBTS است ؟

در بین وسایل های ارتباط الکترونیکی آنهایی خطرناک تر و آسیب زا تر هستند که انرژی ها را متمرکز( نه پراکننده) کنند. گوشی تلفن همراه مانند ذره بین، انرژی پراکنده محیط را می گیرند و به نقطه های حساس بدن متمرکز می کنند. این پرتوها می‌توانند  آسیب های جدی به بافت هایی مانند گوش، سر و مغز وارد کنند  اما آنتن تلفن همراه این امواج را در فضا پراکنده می‌کنند؛ آنتن های BTS مانند مخروط یا کله قند پرتوها را انتشار می دهند؛ نوک کله قند آنتن است و مخروط آن نیز مانند چراغ قوه فواصل خیلی دور را آنتن دهی می کند؛ هر دکل ۱۵ متری در طول موج ۵۰ متری زمین گیر می شود. معمولا محدوده فرکانسی تلفن همراه این دکل ها هم ۹۰۰ تا ۲۱۰۰ مگاهرتز است یعنی انرژی خیلی کمی از این پرتوها تابیده می شود. البته این مفهوم به معنی نبود انرژی نیست و همین انرژی کم هم باید تحت نظارت و کنترل باشد. مقدار انرژی‌ که از این امواج به مردم می‌رسد نباید از حد مجاز ملی بیشتر باشد. حد مجاز در معرض قرار گرفتن این آسیب ها، ۵-۶ متر و حداکثر ۸ متری است بنابراین ضرورت دارد یک شبکه سنجش ۲۴ ساعته آنلاین برای رصد این پرتو ها ایجاد شود تا ضمن خاتمه دادن به تمام حرف و حدیث ها و رفع ابهام ها، هر کسی به راحتی دریابد چه میزان انرژی از این پرتوها تابیده شده است.

راه حل پیشنهادی شما  برای کاهش این خطرها کدام است؟

در کل برای بحث پرتوها یک سری اصول و راهکار( اصطلاحا آلار) وجود دارد که مردم باید رعایت کنند. اولین راهکار، کاهش زمان پرتوگیری است یعنی تا جایی که امکان دارد از این وسایل استفاده نکنند. مثلا کسی که مایکروویو در خانه دارد، تا حد امکان از آن استفاده نکند. تلفن همراه را فقط در مواقع ضروری استفاده کند. زمانی که فرد از این وسایل ها استفاده نمی کند، پرتو گیری اش کمتر می شود. دومین راهکار، کاهش میزان فاصله( با در نظر گرفتن میزان پرتوها به نسبت عکس و مجذور فاصله) است. هرچقدر فاصله ما از وسایل الکتریکی زیاد تر شود، میزان پرتو هم کم تر خواهد شد یعنی اگر شما در یک متری ماکروویو قرار گرفته اید. این میزان فاصله را افزایش دهید و در فاصله دو متری قرار بگیرید با احتساب این فرمول( یک تقسیم بر دو به توان دو) یک چهارم انرژی دریافتی تان کمتر خواهد شد. اگر سه متر فاصله بگیرید، ۹ برابر انرژی دریافتی تان کمتر می شود. مثلا یک فرد مریض یا زن حامله یا کهنسال تا آنجایی که می تواند از اتاق رادیولوژی فاصله بگیرد. اگر فردی هم مجبور به استفاده از رادیولوژی است باید بین گزینه ضرر و ضررتر، گزینه ضرر را انتخاب کند. هرچند پرتوگیری پزشکی خطر به همراه دارد. منتها بحث بر سر این است که ما چگونه این میزان آسیب را کمتر کنیم. یکی از راه ها این است که پزشکان تا جایی که امکان دارد پرتوگیری را کمتر کنند. روشی تشخیصی به کار ببرند که نیازی به پرتوگیری نباشد یا اگر قصد انجام این کار را دارند، تا جایی که امکان دارد، فاصله را زیادتر یا از لحاظ فنی، زمان پرتو گیری را کمتر کنند. سومین راهکار، ایجاد حفاظ است. مثلا در رادیولوژی، اگر قصد عکس برداری از قوزک پا را داریم، قسمت های دیگر از بدن را طوری پوشش دهیم که اشعه به آن نرسد.