مروری بر بیماری کوه گرفتگی

تریتا نیوز/عاطفه عباسی مقدم -بیماری ارتفاع که گاهی «بیماری کوهستان»نیز نامیده می‌شود، گروهی از علائم است که در صورت پیاده‌روی یا صعود سریع به ارتفاع بالاتر یا ارتفاعات، ممکن است بروز کند.

چه چیزی باعث بیماری ارتفاع می‌شود؟

فشار هوای اطراف شما، فشار بارومتریک یا اتمسفری نامیده می‌شود. وقتی به ارتفاعات بالاتر می‌روید، این فشار کاهش می‌یابد و اکسیژن کمتری در دسترس است.

اگر در مکانی زندگی می‌کنید که در ارتفاع نسبتاً بالایی قرار دارد، به فشار هوا عادت می‌کنید. اما اگر به مکانی در ارتفاع بالاتر از حد معمول سفر کنید، بدن شما برای سازگاری با تغییر فشار به زمان نیاز دارد.

هر زمان که از ارتفاع ۸۰۰۰ فوت بالاتر بروید، می‌توانید در معرض خطر بیماری ارتفاع قرار بگیرید.

انواع بیماری کوهستان چیست؟

سه سطح از بیماری ارتفاع وجود دارد:

بیماری حاد کوهستان (AMS) خفیف‌ترین نوع آن است و بسیار شایع است. علائم آن می‌تواند سرگیجه، سردرد، درد عضلانی، حالت تهوع باشد .

ادم ریوی ناشی از ارتفاع بالا (HAPE) تجمع مایع در ریه‌ها است که می‌تواند بسیار خطرناک و حتی تهدیدکننده زندگی باشد. این شایع‌ترین علت مرگ ناشی از بیماری ارتفاع است.

ادم مغزی ناشی از ارتفاع بالا (HACE) شدیدترین نوع بیماری ارتفاع است و زمانی اتفاق می‌افتد که مایع در مغز وجود دارد. این نیز تهدیدکننده زندگی است و باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.

علائم بیماری ارتفاع چیست؟

ممکن است شامل  سردرد،سرگیجه ،حالت تهوع ،استفراغ ،خستگی و از دست دادن انرژی،تنگی نفس ،مشکلات خواب ،از دست دادن اشتها باشد.

علائم معمولاً ظرف ۱۲ تا ۲۴ ساعت پس از رسیدن به ارتفاع بالاتر بروز می‌کنند و سپس ظرف یک یا دو روز با سازگاری بدن با تغییر ارتفاع بهبود می‌یابند.

اگر دچار بیماری ارتفاع خفیف‌تری هستید، علائم شما ممکن است شدیدتر شوند و با داروهای بدون نسخه بهبود نیابند. به جای اینکه با گذشت زمان احساس بهتری داشته باشید، احساس بدتری خواهید داشت. تنگی نفس و خستگی بیشتری خواهید داشت. همچنین ممکن است علائم زیر را داشته باشید:

از دست دادن هماهنگی و مشکل در راه رفتن

سردرد شدیدی که با دارو بهبود نمی‌یابد

سفت شدن قفسه سینه

اگر به نوع شدیدی از بیماری ارتفاع مانند HAPE یا HACE مبتلا شوید، ممکن است موارد زیر را تجربه کنید:

گیجی

تنگی نفس حتی در حالت استراحت

ناتوانی در راه رفتن

سرفه‌ای که ماده‌ای سفید یا صورتی کف‌آلود تولید می‌کند

کما

چه کسی به بیماری ارتفاع مبتلا می‌شود؟

هر کسی می‌تواند به بیماری ارتفاع مبتلا شود، مهم نیست چقدر متناسب، جوان یا سالم باشد حتی ورزشکاران المپیک نیز می‌توانند به آن مبتلا شوند. در واقع، فعالیت بدنی در ارتفاعات بالا احتمال ابتلا به آن را افزایش می‌دهد.

احتمال ابتلا به بیماری ارتفاع به چند چیز دیگر نیز بستگی دارد: سرعت رفتن به ارتفاع بالاتر، میزان ارتفاعی که بالا می‌روید، ارتفاعی که در آن می‌خوابید و سایر عوامل خطر ابتلا به این بیماری همچنین به محل زندگی و ارتفاع آن، سن شما (جوانان بیشتر در معرض ابتلا به آن هستند) و اینکه آیا قبلاً به بیماری ارتفاع مبتلا شده‌اید یا خیر، بستگی دارد.

ابتلا به بیماری‌های خاص مانند دیابت یا بیماری ریوی به طور خودکار احتمال ابتلا به بیماری ارتفاع را افزایش نمی‌دهد. افرادی که کم‌خونی داسی شکل، بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)، آنژین ناپایدار، بارداری پرخطر، نارسایی قلبی یا فیبروز کیستیک دارند، کمتر می‌توانند تغییر ارتفاع را تحمل کنند. افرادی که اخیراً دچار حمله قلبی یا سکته مغزی شده‌اند نیز در برابر تغییر ارتفاع تحمل کمتری دارند.

بیماری کوهستان چگونه درمان می‌شود؟

اگر ظرف یک یا دو روز پس از تغییر ارتفاع، دچار سردرد و حداقل یک علامت دیگر مرتبط با بیماری ارتفاع شدید، ممکن است به بیماری ارتفاع مبتلا شده باشید. برای علائم خفیف، می‌توانید سعی کنید در ارتفاع فعلی خود بمانید تا ببینید آیا بدن شما با آن سازگار می‌شود یا خیر. استراحت کنید، خود را گرم نگه دارید و مایعات فراوان بنوشید. تا زمانی که علائم شما به طور کامل از بین نرفته است، بالاتر نروید.

اگر علائم شما شدید است، یا اگر علائم خفیف در عرض چند روز از بین نرفت یا بدتر شد، در اسرع وقت به ارتفاع پایین‌تری بروید. به خودتان فشار نیاوریدوکمک پزشکی دریافت کنید.

پزشک شما ممکن است با گوشی پزشکی به صدای قفسه سینه شما گوش دهد یا برای بررسی وجود مایع، از قفسه سینه شما عکس‌برداری با اشعه ایکس یا از مغز شما ام آر آی یا سی تی اسکن بگیرد.

برای درمان HACE، ممکن است به استروئیدی به نام دگزامتازون نیاز داشته باشید. اگر HAPE دارید، به اکسیژن مکمل و دارو و همچنین نقل مکان به ارتفاعات پایین‌تر نیاز خواهید داشت.

چگونه می‌توان از بیماری ارتفاع جلوگیری کرد؟

بهترین راه برای کاهش احتمال ابتلا به بیماری ارتفاع، از طریق سازگاری است. این بدان معناست که به بدن خود اجازه می دهید هنگام سفر به ارتفاعات بالاتر، به آرامی به تغییرات فشار هوا عادت کند.

شما باید به تدریج به ارتفاعات بالاتر صعود کنید. رفتن به ارتفاعات پایین به ریه‌های شما کمک می‌کند تا از طریق تنفس عمیق‌تر، هوای بیشتری دریافت کنند و به گلبول‌های قرمز خون بیشتری اجازه می‌دهد تا اکسیژن را به قسمت‌های مختلف بدن شما منتقل کنند.

برخی از دستورالعمل‌های اساسی برای سازگاری با محیط عبارتند از:

سفر خود را از ارتفاع کمتر از 3000 متر شروع کنید. اگر مجبورید با هواپیما یا ماشین به جایی بالاتر بروید، حداقل یک روز کامل قبل از رفتن به ارتفاع بالاتر، در یک مقصد پایین‌تر توقف کنید.

اگر با هواپیما یا ماشین به جایی می‌روید و نمی‌توانید در طول مسیر در ارتفاعات پایین‌تر وقت بگذرانید، داروهایی می‌توانند به تسریع سازگاری کمک کند.

اگر پیاده‌روی، کوه‌پیمایی یا صعود به ارتفاع بیش از 3000 متر انجام می‌دهید، فقط روزانه 3000 متر بالاتر بروید. به ازای هر 3000 متر که صعود می‌کنید، حداقل یک روز در آن ارتفاع استراحت کنید.

«به ارتفاع بالا بروید و در ارتفاع پایین بخوابید»: اگر مجبورید در یک روز بیش از 3000 متر صعود کنید، حتماً برای خواب به ارتفاع پایین‌تر برگردید.

هر روز 3 تا 4 لیتر آب بنوشید و مطمئن شوید که حدود 70 درصد کالری شما از کربوهیدرات‌ها تأمین می‌شود.

از مصرف دخانیات وداروهایی مانند قرص‌های خواب‌آور، به خصوص در ۴۸ ساعت اول، خودداری کنید. اگر به طور معمول کافئین مصرف می‌کنید، مشکلی ندارد.

در ۴۸ ساعت اول ورزش شدید انجام ندهید.

هوشیار باشید که چگونه اولین علائم بیماری ارتفاع را شناسایی کنید. در صورت بروز این علائم، فوراً به ارتفاع پایین‌تری بروید.