دستاورد راهبردی ایران در آستانه ورود به عصر انرژی‌های نسل آینده
تریتا نیوز /دکتر سعید شهرابی فراهانی، مدیر مرکز اندیشکده حکمرانی، سیاست‌گذاری و مطالعات تمدنی شهید مصطفی احمدی‌روشن در یادداشتی نوشت: اخیرا رئیس سازمان انرژی اتمی از بهره‌برداری قریب‌الوقوع نخستین سامانه پیشرفته گداخت یا هم‌جوشی هسته‌ای کشور خبر داده است؛ فناوری پیشرفته‌ای که افق‌های جدیدی را در حوزه تولید انرژی، پزشکی هسته‌ای، پژوهش‌های راهبردی و توسعه فناوری‌های پیشرفته پیش روی کشور قرار می‌دهد.
گداخت هسته‌ای؛ گذار از فناوری هسته‌ای متعارف به افق جدید تولید انرژی
گداخت هسته‌ای یکی از پیچیده‌ترین و راهبردی‌ترین فناوری‌های علمی عصر حاضر است که با الگوبرداری از سازوکار تولید انرژی در ستارگان، از طریق هم‌جوشی هسته‌های سبک، انرژی آزاد می‌کند. این فناوری در صورت عبور از چالش‌های علمی، فنی و اقتصادی، ظرفیت ایجاد تحول در آینده نظام انرژی جهان را خواهد داشت.
ابعاد راهبردی این دستاورد برای جمهوری اسلامی ایران:
۱. امنیت و استقلال انرژی: توسعه دانش و زیرساخت‌های گداخت می‌تواند در بلندمدت به تنوع‌بخشی سبد انرژی و تقویت امنیت انرژی کشور کمک کند.
۲. اقتدار علمی و فناوری: دستیابی به سامانه‌های پیشرفته گداخت، مستلزم پیشرفت در حوزه‌هایی همچون فیزیک پلاسما، ابررساناها، مواد پیشرفته، سامانه‌های خلأ، کنترل هوشمند و فناوری‌های دقیق مهندسی است.
۳. کاربردهای پزشکی و سلامت: فناوری‌های مرتبط با گداخت و پلاسما می‌توانند در توسعه روش‌های نوین تولید ایزوتوپ‌ها، تحقیقات پزشکی و فناوری‌های تشخیصی و درمانی نقش‌آفرینی کنند.
۴. جایگاه ژئوپلیتیکی و رقابت فناوری: توسعه این دانش، ظرفیت علمی و فناورانه ایران را در یکی از حوزه‌های پیشرفته رقابت جهانی گسترش می‌دهد.
۵. سرمایه‌گذاری در اقتصاد دانش‌بنیان: بومی‌سازی تجهیزات، توسعه زنجیره تأمین تخصصی و تربیت نیروی انسانی نخبه می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری صنایع و مشاغل فناورانه جدید شود.
نکته راهبردی:
باید میان بهره‌برداری از یک سامانه آزمایشگاهی یا پژوهشی گداخت و دستیابی به نیروگاه تجاری تولید برق از طریق هم‌جوشی هسته‌ای تمایز قائل شد. بهره‌برداری از نخستین سامانه، گامی مهم در توسعه زیرساخت علمی کشور است؛ اما تولید اقتصادی و پایدار برق از گداخت، همچنان نیازمند عبور از مراحل پیچیده مهندسی، فنی و اقتصادی است.
جمع‌بندی:
آینده قدرت ملی صرفاً در منابع طبیعی و ظرفیت‌های نظامی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه توانایی کشورها در تولید علم، تسلط بر فناوری‌های راهبردی و تبدیل دانش به زیرساخت‌های اقتصادی و صنعتی، از مؤلفه‌های اصلی اقتدار در نظم نوین جهانی است.
ورود ایران به عرصه توسعه سامانه‌های پیشرفته گداخت هسته‌ای، در صورت تداوم سرمایه‌گذاری، بومی‌سازی فناوری و تکمیل زنجیره تحقیق تا کاربرد صنعتی، می‌تواند زمینه‌ساز تقویت جایگاه علمی و فناورانه کشور در آینده باشد.
